Anh Điểu Bưởi, trưởng thôn 4, xã Đồng Nai (Bù Đăng) cho biết: Toàn thôn có 54 hộ nhưng có đến 16 hộ thiếu đói giáp hạt và 7 hộ nghèo. Một trong những nguyên nhân cơ bản khiến hộ đói nghèo của thôn này còn khá cao là do tập quán canh tác lạc hậu, nhiều hộ phải bán điều non hoặc vay tiền với lãi suất cao, cuối cùng phải gán đất sản xuất cho chủ nợ. Một trong các hộ điển hình cho tình trạng vay vốn với lãi suất cao là gia đình của ông Điểu Ân. Tổng diện tích đất ở và đất canh tác của gia đình ông Điểu Ân là 8,5 ha. Năm 2004, người con gái trong gia đình Điểu Thị Pên không may bị mắc bệnh sốt xuất huyết. Điểu Ân phải vay nóng 40 triệu đồng để có tiền truyền máu cho con. Sau 5 năm đáo hạn, tổng số nợ gốc lẫn lãi lên đến 280 triệu đồng. Không có tiền trả nợ, gia đình Điểu Ân phải 3 lần gán đất sản xuất của gia đình cho nhiều chủ nợ khác nhau với tổng diện tích 7 ha.

Không giống như gia đình Điểu Ân, gia đình Điểu Ne chỉ có hơn 4 ha đất trồng điều lẫn đất ở. Năm 1997, người vợ của ông bị bệnh viêm xương nên phải vay hết 5 triệu đồng. Sau một năm số nợ gốc lẫn lãi lên đến 8 triệu đồng. Do không có tiền trả nợ, gia đình ông phải gán 5 sào đất để trừ nợ. Năm 2000, bản thân ông Điểu Ne lại mắc bệnh khối u ở ngực nên phải vay nóng 10 triệu đồng để có tiền chữa trị. Từ 10 triệu đồng tiền gốc, sau 2 năm đã lên đến 30 triệu đồng. Để có tiền trả nợ, gia đình ông tiếp tục gán thêm 1 ha đất sản xuất cho chủ nợ. Sau 2 năm liên tiếp vườn điều mất mùa, gia đình ông đã vay 65 triệu đồng để có cái ăn đồng thời có tiền chữa bệnh cho cả gia đình. Đến hết năm 2009, ngoại trừ nền nhà, tổng số 4 ha đất trồng điều của gia đình ông đã thuộc về các chủ nợ cho vay với lãi suất cao.

Trưởng thôn 9, xã Đồng Nai Điểu Vrai cho biết, toàn thôn có 51 hộ với 248 người. Có hộ có đến 14 ha đất trồng điều, gia đình nào ít nhất cũng có từ 2 đến 3 ha điều đang cho trái. Thế nhưng năng suất vườn điều của thôn chỉ đạt khoảng 500kg/ha. Ngay cả 10 ha điều bước vào năm thứ 20 của gia đình trưởng thôn Điểu VRai cũng chỉ cho thu nhập bình quân mỗi năm từ 40 đến 50 triệu đồng. Gia đình chị Điểu Thị Gái thì phải bán vườn điều 7 ha với giá 220 triệu đồng để có tiền chữa bệnh cho chồng. Hiện tại, gia đình Thị Gái không còn đất sản xuất, nguồn thu nhập của gia đình chỉ biết trông chờ vào những ngày làm thuê, làm mướn. Trưởng thôn Điểu VRai tâm sự: Không chỉ có thôn 9 mà cả 88 hộ, với 445 người của thôn 5, xã Đồng Nai đến nay vẫn chưa có hộ nào được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Tuy nhiên, điều đáng mừng là người dân thôn 5, xã Đồng Nai lại không phải bán hoặc cho thuê vườn điều. Theo trưởng thôn 5, xã Đồng Nai – ông Điểu Gôi cho biết, để hạn chế được tình trạng người dân bán vườn, bán đất, bản thân ông phải đến từng gia đình vận động hoặc phân tích những thiệt hơn cho người đồng bào được rõ. Thậm chí ông còn phải tư vấn cho bà con biết cách thâm canh vườn điều để có cái ăn hằng ngày.

Theo số liệu báo cáo của UBND xã Đồng Nai, trong năm 2009 vừa qua, toàn xã đã có 14 hộ thoát nghèo, đạt 175% so với nghị quyết HĐND xã đề ra. Thế nhưng, cũng trong năm 2009, toàn xã lại phát sinh thêm 23 hộ nghèo, làm cho tổng số hộ nghèo của xã Đồng Nai tăng lên 51 hộ, cao hơn 9 hộ so với năm 2008. Nếu như trong năm 2009, xã Đồng Nai cấp mới được 17 giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì có tới 37 giấy chứng nhận quyền sử dụng đất sang tên đổi chủ, trong đó có đến 20 trường hợp là giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của người đồng bào dân tộc thiểu số. Tại buổi tiếp xúc cử tri xã Đồng Nai trước kỳ họp thứ 17 của HĐND tỉnh, nhiều ý kiến cử tri của xã này đã phản ánh tình trạng xâm chiếm đất rừng, khai thác rừng trên địa bàn xã Đồng Nai hiện nay người dân không thể kiểm soát được. Ngay cả khu du lịch trảng cỏ Bù Lạch cũng bị các tay săn cây cảnh khai thác gốc lộc vừng. Trong năm 2009, hơn 15,8 ha rừng của xã Đồng Nai đã bị phá và tình trạng lấn chiếm đất rừng, khai thác lâm sản vẫn đang có chiều hướng gia tăng so với cùng kỳ năm 2008. Tại buổi tiếp xúc này, cử tri thôn 4 cũng đã phản ánh đời sống người dân trong thôn đang gặp rất nhiều khó khăn, thậm chí có trường hợp phải đào củ chụp, củ nần để ăn. Ngay sau khi nghe ý kiến phản ánh của cử tri, ông Nguyễn Văn Năm, Phó chủ tịch HĐND tỉnh đã chỉ đạo cho lãnh đạo xã Đồng Nai phải trực tiếp xuống cơ sở để tìm hiểu và có hướng khắc phục ngay các hộ dân đang đứng trước nguy cơ thiếu đói giáp hạt. Tuyệt đối không để bất kỳ người dân nào phải thiếu đói. Tuy nhiên, đó cũng chỉ mới là giải pháp trước mắt. Về lâu dài, huyện Bù Đăng cần sớm đẩy nhanh tiến độ cấp giấy chứng nhận quyền sử đất cũng như sớm triển khai thực hiện chương trình định canh, định cư cho đồng bào dân tộc thiểu số giai đoạn 2007-2012 theo đề án đã được Chính phủ phê duyệt để tạo điều kiện cho người dân sớm tiếp cận với vốn vay ngân hàng và ổn định đời sống sản xuất.

ĐÔNG KIỂM (Báo Bình Phước)